Kulturarven

I Verdsarvparken fins det ein rik og variert kulturarv. Korleis har menneska her brukt landskapet gjennom tidene? Og kva spor finn me etter dette i dag? Kulturminna i området kan gje forståing for korleis menneskeleg bruk har sett sitt preg på landskapet me kan sjå i dag. Landskapet i området vårt er variert og fer frå høgfjell til lågfjell, dalar og fjordbygder. I dette landskapet har det vore menneske sidan steinalderen, som har tilpassa seg det spelerommet landskapet gjev. Til gjengjeld har den menneskelege bruken sett preg på landskapet, både i form av anlegg og konstruksjonar, men òg i form av vegetasjon og landskapsformer skapt i samband med næringsvegar og kulturlandskap

Bondesamfunnet har truleg vore den samfunnsendringa som har hatt størst påverknad på landskapet. Der det elles ville vokse skog finn me som følgje av denne bruken åkrar, slåtteteigar, beiteområde, styvingstre, gardstun, husmannsplassar og stølar. Dette ser me i dag som grender og gardar langs fjorden og i dalbotnane.

Utmarka og fjellet har vore, og er, ein stor ressurs for dei som bur her. For gardane har vedhogst, sanking av vinterfôr, jernvinne og jakt vore ein stor del av dei samla inntektene. I dag er jakt og bruken av skog og fjell knytt til fritid og rekreasjon. Nokre av dei gamle vegane som var knytt til utmarksbruken er i dag viktige turvegar.

 

Kontakt og handel

Gjennom kontakt mellom landsdelar og handel har det vokse fram sentrumsstader, som m.a. òg har vore sete for stormenn og mektige slekter som har vore med og prega historia. Desse er kjent gjennom gamle skriftlege kjelder, men òg gjennom synlege spor i landskapet, som kyrkjer, storgardar og sentrumsstader. Nokre av kyrkjene i området er frå mellomalderen, der nokre er byggverk i stein medan andre er stavkyrkjer. Av berre 28 attverande stavkyrkjer i Noreg, står tre i parkområdet, (Undredal i Aurland, Borgund i Lærdal og Hopperstad i Vik).

 

Trekk som kjenneteiknar kulturhistoria i området:

  • Jakt i fjellet, frå jegersamfunnet i steinalderen til i dag.

  • Bruk av fjordane som ferdselsvegar

  • Båtbygging

  • Kontakt og ferdsle i fjellområda mellom aust og vest

  • Bondesamfunnet frå jernalderen til i dag

  • Klyngjetun

  • Høgdegardar

  • Stølsdrift

  • Frå klassedeling til egalitært samfunn

  • Skoproduksjon

  • Stavkyrkjer

 

Besøk den levande kulturarven i området:

  • Aurlandsskoen Economuseé

  • Geitost i Undredal

  • Gamalost frå Vik

  • Kystled Nærøyfjord

  • Rallarosa stølsysteri, Flåmsdalen

  • Besøksstølen til Skjerdal, Aurland

 

Grender, gardar husmannsplassar og stølar som må opplevast er:

  • Styvi gard og gardsmuseum

  • Strandsitjarstaden på Bakka i Nærøyfjorden

  • Klyngetunet Otternes

  • Høgdegardane Stigen og Nedbergo

  • Godset på Frønningen

  • Stølen Engi i Fresvik

  • Sivle gard

  • Husmannsplassen Hausen i Lærdal

  • Sinjarheim og Almen i Aurlandsdalen

  • Husmannsplassen Nåli ved Stalheim

  • Stølen Langhuso i Undredal

 

Viktige kulturminne knytt til ferdsle i området:

  • Postvegen frå Bleiklindi til Styvi i Nærøyfjorden

  • Stalheimskleiva

  • Historisk rute i Lærdal

  • Bygningssamlinga ved Stalheim hotell

  • Stølsvegen Rimstigen

  • Flåmsbana

  • Jordalsvegen

Les om våre partnarar